با شامه ها ی تیز

             رفتند به دنبال بوي رابطه                                      

                       با تصوير مغشوشي از غريبه ها

                                                                و  اعتلا ....

جلسه ی خردادماه   " رنگ واژه "  که ساعت ۵ عصر دوشنبه چهارم خرداد آتی برگزار می شود

شعر خوانی من اختصاص یافته است . در این برنامه سعی می کنم برخی کارهای پرفورمنس و

 هپنینگ ام را اجرا کنم که البته با توجه به محدودیت هایی که خواهم داشت ( زمانی و مکانی ) اجرای

برخی از آنها مشروط است .

آدرس : میدان آریاشهر ، ضلع جنوبغربی ، نبش آیت اله کاشانی ، برج طلا ، طبقه هفتم ، گالری م. آذرفر

چرنوف یکی از پیشگامان شعر منثور است . او می گوید : « من در نوشتن شعر- نثر بیشتر مرهون آثار هانری میشو و خولیو کورتازار هستم ، کسانی که جهانهای تازه ای خلق کردند که شگفت انگیز ، مبتذل ، احمقانه و حقیقی هستند مثل خود ما »

او معتقد است که شعر – نثر ممکن است که یک هم ارزی معاصر شعر متافیزیکی باشد که در هر دو حالت استعاره می تواند تا آنجا که به مفهوم مرکزی نوشتار تبدیل شود گسترش یابد »

اشعار چرنوف در عین اینکه در چنبره ی مٶلفه های نامتجانس است به کولاژ سورئالیستی نیز شبیه است .

او در مقاله ی خود با عنوان « حصار شخصیت » عنوان می کند که در بسیاری از اشعار منثورش « شخصیت » تا آنجا حضور دارد که به واسطه ی آن زبان بتواند اتفاق بیافتد » بدین معنی که یک حد و حصری وجود دارد که در آن مٶلفه های روایی شامل استفاده از شخصیت های داستانی ، نمی توانند از آن عبور کنند . در کتاب شعر او با نام « ژاپن » (1987 ) ساختار نحوی شکسته می شود و این روابط  آوایی کلمات است که کشف می شود تا دیگر عناصر تخیلی .

بگو در شان چه کسی غرق ؛  عمومی ترین  پاورقی های اغوش را ؛ که کم می کنی م ؟ بگو پرت شوم به کجاهات ،  کوله پشتی ات را که  زمین می گذاری ، رگ ها و گلویت را ،  تو را ، که  مسری است ؟

 معصوم های لایزال خاک می خورند در بلوز های « مانتیگل » . لامسه ام استفراغ می کند ابروی  ممتنع  را  . عادت های تسلا می پرند. خنده هایت پست می شوند به بلوز روحانی ام .

 قدم هایم داد می زنند :   « پیتکو  پیتکو »  .  منظور نر پیاده می شود . این همه تیک تاک می گریزند از مزمور تو ؛ با ترجیع بند پدر  .

 ذهن اجاره ای ، و اسمی  دو هجایی  ، به دلایل ام می رسند ؛ به زودی یک گُل .

تم ها و واریاسیون ها نمونه ی نادر نوشتاری است که جان کیج اولین بار آن را تالیف کرد . در واقع او بدین ترتیب تم ها را به شعر تبدیل کرد . اما تم ها و واریاسیون ها شعر نیست بلکه یک متن نوشتاری – شفاهی است که در دسته بندی ها جزو مقاله ها محسوب می شود . جان کیج می گوید : تم ها و واریاسیون ها  جزو اولین سری کارهای موشح است برای یافتن نوشتاری که اگر چه  از ایده ها ناشی می شود ، اما درباره ی آنها نیست بلکه آنها را تولید می کند  . 

( در این عکس جان کیج بهمراه مرس کانینگهام طراح رقص دیده می شود که کیج با او همکاریهای متعددی داشت )

در ابتدا اجازه می خواهم مجموعه ی موفقی را ارائه دهم که با هر گونه محدودیت تصویری ( تقلیدی) تضعیف نشده است . در این متن مورد نظر شبکه ها متعدد و بر هم تاثیر متقابل دارند بدون اینکه هر کدام قادر باشند بر دیگران پیشی بگیرند . این متن کهکشانی از دال هاست نه ساختاری از مدلول ها . هیچ آغازی ندارد ، دگرگونی پذیر است و ما از چندین مجرا به آن نزدیک می شویم بطوری که هیچکدام از اینها نمی توانند مقتدرانه مورد اصلی تلقی شوند . کدهایی که متن بکار می گیرد تا آنجا که چشم کار می کند وسعت دارند . این کدها تعیین ناپذیرند ( یعنی اینکه هرگز تحت قاعده ی معینی نیستند ، مگر اینکه طاس بیندازیم ) . سیستمهای معنایی می توانند این متن جمعی را دریابند اما تعدادشان بی اندازه است و به این دلیل که زبان نامحدود است .

می روم درباره ی کارون ِ پر از (آشغال+ کثافت+لجن ) اما عفیف

تا پیاده بر گردم با یک رنسانس توی بلوزم .

دَم دَمای غروب باز می گردم از یک « لاینحل » 

و اعتراضی ندارم  بجز سیبی که گاز نمی زنم

 « در کافه ی  بیروت  ، نه چشم اندازی ، نه  چشم ِ میگون . نزاع ، تقابل ساده ی من و سالاد فصل است . و گام ِ اطفال که می ریزد در تجارت اورانیوم. ضمنا ، سعید سلیمی ، پیچید به سوی قبرستان ، با دستها و کلمات برخاسته از اذهان ریاضی. »

« پاهای بی گمان ، در تعابیر غیره ،شُرف مکان مکین می کنند در سیتی سنتر. و رفقا      می روند  از  گیتِ پنج ، بر رد  شمسی که از مشرق نیامده بود. »

« در تیمارستان  شفا  ، آمپول ها و لمبرها مکررند . و قول ابوالحسین بنانی ، که :  من بر شط نیل تشنه ام.  »

« بلیط های اتوبوس پاره می شوند . عادت های ما می روند به میدان مرکزی ، به دنبال مردی که راه را پرسیده بود . »

دیوید انتین بخاطر اجرای « شعر گفتار» ، یک اجرای گفتاری فی البداهه در یک اجرای زنده به شهرت رسید ، وی در کانون شعر اجرا (پرفورمنس ) بعنوان چهره ای بین المللی شناخته شده است . انتین ترجیح می داد بیشتر خود را بعنوان گوینده معرفی کند تا یک خطیب ، نمایشنامه نویس یا هنرپیشه ،  او گرایش به پرداخت روایتهای متعدد با مددجویی از حافظه و در هم آمیختن تفکرات عمومی و عبارتهای شاعرانه داشت . انتین در مقدمه ای بر یکی از شعر – گفتارها  در اولین مجموعه شعرهای تاثیرگذارش با عنوان « حرف زدن در مرزها »       (1976) نوشت :

ولادیمیر پروپ  (  Vladimir Propp  ) بعد از اینکه برای حکایت فولکلوریک به عنوان نمایشی بر روی مسیری زمانمند سی و یک نقش ویژه را برشمرد ، این موضوع را درباره ی الگوهای کنش و یا به قول خودش شخصیت های نمایشنامه مطرح کرد . دریافت او از الگوهای کنش کارکردی است و به نظر او شخصیت ها با گستره های کنشی که در آن سهیم اند ، مشخص می شوند . این گستره ها بوسیله مجموعه نقش ویژه هایی که به آنها مربوط می شود تشکیل می گردد . در نتیجه اگر شخصیتها بتوانند در یک قصه – حادثه ( tale - occurrence )  ساخته شوند ،

                                    دفتر شعر

         نامه ( به / از ) رویا و ضمائم پاره وقت

                              نوشته علي قنبري

                                   نشر نيم نگاه 1381

                      همه ی آنچه را که ادبیات می نامیم در یک تقسیم بندی جدید با حوزه ی دید بسیار وسیع به دو بخش با اهمیت یکسان متمایز می کنیم . این تقسیم بندی کم و بیش به تمایز پیشنهادی امیل بنونیست ( Emile Benveniste ) بین روایت ( داستان ) و سخن شباهت دارد ، با این استثتاء که بنونیست حوزه ی سخن را مترادف با « تقلید بی واسطه » ی ارسطو برمی شمرد که حداقل تا آنجا که بخش کلامی ِ آن لحاظ گردد در واقع شامل سخن نسبت داده شده به کاراکتر یا شخصیتها توسط شاعر و یا راوی ست . بنونیست نشان می دهد که اَشکال دستوری معین مانند ضمیر « من » ( و مرجع اشاره گر آن « شما » ) و شبه ضمیر ( ضمیرهای اشاره معین ) یا نشانه های قیدی ( مانند اینجا ، حالا ، دیروز ، امروز ، فردا و ...) و زمانهای فعل معین ( مانند زمان حال و آینده ) به سخن محدود می شود در حالی که روایت در شکل صریح آن بوسیله ی استفاده ی منحصربفرد سوم شخص و اشکال اینچنینی مثل ماضی معین و ماضی بعید نشان داده شود .

 جان کیج در لوس آنجلس متولد شد ، پدر دانشمندش « نظریه میدان الکتروستاتیک » را بسط داد و این پیشینه نوید این را می داد که خود کیج نوآوریهایی را در موسیقی داشته باشد ، حوزه ای که او بعد از تمایلات     اولیه اش بعنوان یک نویسنده و نقاش انتخاب کرد . او در سال  ١٩٣٣ شاگرد آرنولد شوئنبرگ شد که بعد ها از کیج نه به عنوان یک آهنگساز بلکه به عنوان یک « نابغه – خلاق » یاد می کرد . تعهد به تجربه گرایی ، به ویژه دادائیسم مارسل دوشان او را به سمت مفهوم تازه ای از موسیقی بر پایه استفاده از شانس و اتفاق و دیگر روشهای پیش نیاندیشیده برد . در این زمینه او از مطالعه بر روی ذن بودیسم و فلسفه ی اجتماعی صلح طلبانه ی مبتنی بر آرای « ثوریو »( Thoreau  ) بهره برد .

 همانگونه که می دانیم ، فروید دو روند اساسی را در کار ناخودآگاه مشخص کرد : جابجایی و خلاصه کردن . همچنین کروژوسکی (kruszewski  ) و یاکوبسن ( jakobson  ) طی مراحل اولیه زبانشناسی ساختاری ازطریق مفاهیم کنایه و استعاره در روانکاوی این مسئله را به روش دیگری عنوان کردند. اما ما روند سومی را نیز به این دو اضافه می کنیم که عبارت است از « گذر از یک سیستم نشانه ای به دیگری » . این روند از طریق ترکیبی از جابجایی و خلاصه کردن حادث می شود اما حاصل برآیند ایندو نسبت و اغلب شامل یک تغییر موقعیت معین است :

                                       داور ديدار  فوتبال  آمريكا – كره جنوبي    (ورزشگاه دائگو ²– ژوئن2002)  و  آمریکا – ایران (ژوئن – 1998 )

    - هي ‹‹ مه ير›› اي قاضي القضات در زمين سبز ‹‹ دائگو››

    چرا عبارتي شاعرانه  برروي بازوان است؟!

                           - تقرير عطوفت مهدوم

يك ماهي بد تركيب به قلاب من افتاد
به كناره ي قايق آويختمش
بطوريكه نيمي از تنش در آب بود
وقلاب را محكم در گوشه ي دهانش گذاشتم

او اصلا‏‎‎‏ٌ مقاومتي نكرد
اصلا‏ٌ نجنگيد
او هيچ وقت نجنگيده بود

جسم لذيذش را كاملاً رها كرده بود
جسم پير محترم وكريه اش را

در سال 1354 که وجه غالب شعر فارسی نسبتا رنگ و بوی تعهدات اجتماعی را داراست ، جمعی از شاعران شهر کوچک مسجد سلیمان(هرمز علیپور ، سیروس رادمنش ،  سید علی صالحی ، آریا آریا پور، یارمحمد اسدپور ، ....)  ، که بطور همگرا وامدار شعری هستند که رغبتی به سیاست و این قبیل تعهدات ندارد و عمدتا درگیر نوعی سمبولیسم و طبیعت گرایی است  ، ذیل عنوان « موج ناب » توسط منوچهر آتشی در مجله ی تماشا معرفی می شوند . شهر مسجد سلیمان یا به تعبیر دیگر « M.I.S » نطفه ی مدرنیته و خاستگاه صنعت نفت در ایران است . نفت و حضور انگلیسی ها در این نقطه و به تبع آن روابط تولیدی جدید و مالکیت افزار مدرن در شهری که بستر آن کاملا عشایری است ، وضعیت جدید مدنی را رقم می زند . ویژگی های شهری با مرزبندی طبقاتی ، شهری با مناطق مشخص کارگری و کارمندی تعریف تازه ای را برای شهروندی فراهم کرده است . فضایی حاکی از ملغمه ی سنت و مدرنیسم که البته به غالب شدن و پذیرفتن مدرنیسم پیش می رفت به تغییر شدید نحوه ی ارتزاق و زیست مردمان آن منطقه می انجامد .

 سیروس رادمنش این آخرین ترفند تو بود . مُردن توی پنجاه و سه سالگی  . هی مرد !  تو می خواستی رمبو بشی ها ؟  حتی یه کتاب هم از خودت بجا نذاشتی . نشسته بودی تو شهر هفتکل  ملت بیان کشفت  کنن ؟  منتقدین و شارحین بازار مصرفت رو ببرن بالا .  مثل رمبو که رفت تو شهرهای دور شرق تا گم بشه ، ، تو هم رفتی تو کمپها ، تو کمپها ، سراغ پایپینگ .. با لیستی از اندوه شخصی ات به کمپ ها رفتی و مرور کردی بطا لت « بیا  بیا » رو   .  دنبالت گشتم توی کانتینرها . توی انجینیر آفیس ها . تو «چیف » بودی یا «آسیستان» یا بازرس جوش. خلاصه که تو بیابون پادشاه بودی . نبودی ؟.  اینقدر زود مردن  یه سناریو کلیشه ایه برای موندن و سوار شدن تو قطار کلاسه بندی ادبی. چه می دونم شاید فکر کردی این سناریو برای تو هم جواب بده .  اما سیروس نازنین ، خود شعر تبعید شد تو یه جزیره ی دور . توصیه ی افلاطون عملی شد . حتی آپولون (آن خداوندگار) که می گفت آشیل تا ابد زنده خواهد ماند  در تروا بود و باهم  آشیل را کشتند .  شعر رفت توی هاله .امر اجتماعی از امر فرهنگی جدا افتاد.

                                                            قسمت اول

1
صورت متفاوت شعر دهه هفتاد بيش ازآن كه وامدار شدت بالاي جريان هاي ادبي باشد ، پايان يك دوره ي فترت بيست ساله و محصول تب دارشدن شعر فارسي است . انقلاب پنجاه و هفت اوج آرمان خواهي اجتماعي بود و شعر فارسي نيز دستخوش آن. پس از آن طولاني ترين جنگ قرن كه بر هر چيزي پايان مي دهد تا چه رسد به شعر و بعد نيز دوره ي ركود چند ساله اي كه عارضه ي هر جنگي است . جريان انديشگي بعد از اين سال هاست كه رونق مي يابد ورسانه ها را به خود آغشته مي كند و در واقع وجه مصرفي اش را توسع مي دهد .
افزار انفورماتيك ،تكنولوژي پيشرفته و موج جهاني شدن ، مرز ها را به مثابه ي موانع در هم شكست و سياليت را تشديد كرد . موج ترجمه و تاليف ناشي از جنبشي شدن پتانسيل بالاي نخبگان كه در اين سال ها بي مصرف مانده بودند و حس مشترك نسل انبوه سوخته اي كه از آرمانگرايي دست شسته بودند موجد بستر و فضايي شد كه شعر را نيز دچار تغيير و تحول كرد . زمينه هاي اجتماعي بيش از هرچيز موجد اين تغيير

چاپ شده در : مجموعه مقالات کتاب حتای مرگ / انتشارات داستانسرا / 1383

سنگ قبرها ،امضاي پيش اند و نشانه هاي مرگ آگاهي. نشانه هاي عجز از امكان حضورند . مرگ ، امكانِ هستمندي است كه به غير آن متمايل است..

هايدگر مي گويد ‹‹ تصور مرگِ من و تجربه اي كه در مرگ آگاهي از آن دارم ، تنها مرا به سوي درك عدم هستي من نمي برد ، بلكه مرا به درك خاص عدم امكان ام مي برد . مرگ لحظه ايست كه در آن براي من امكاني جز عدم امكان وجود ندارد .››

نگاه به شاهين تندركيا ولحاظ نمودن آن در محور درزماني مرا جز به وجوه قياسی و همجواري با متون دوره ي زماني متن ولاجرم نگاهي تطبيقي نمي كشاند و البته ترغيبم مي كند تا در اين راستا به وجوه بلاغي آن دقت كنم .
 آنچه كه در زمينه و بستر امروزي ودر محور همزماني، محور امكان، در اين شعر محسوس است لحن غالب متافيزيكي آن است .
فضاي كلي اين شعر معطوف به نگاهي مطالبه اي و استمدادي (Invocation) توام با تسبيح است .
‹‹ اه سوختم›› اه ، اي خدا!....هستي كمك ! ....كوآب؟! آب!
آه زين بيابان . آب كو!
مردم زبس پوئيده ام .با آب ده يا تاب ! تاب!

آنچه در شعر نیمه ی اول دهه ی  هشتاد مشاهده شد  از جنبه ی تولیدی بسط و توسعه ی دستاوردهای دهه ی هفتاد بود و اینکه چیزی که آوانگارد و غیر قابل مصرف می نماید  بالاخره با تاخیر فاز می تواند فرصت کسب جوایز واقبال ناشران را بدست آورد . مسلما هر دوره ای متاثر از دوره ی پیش از خود است حالا چه در همان امتداد حرکت  و گستره را وسیع تر کند  و نمودار متصلی رسم نماید و چه اینکه وجه تقابلی به خود بگیرد و نمودار منفصلی رسم کند .

* این مطلب در پاسخ به « باورکنیم نقادی یک ایده است » در مرداد ماه 83 در ماهنامه عصرپنج شنبه شماره 78به چاپ رسید .

 دوست عزیز آقای علی قنبری

1-      باور نکنید که جایزه ی کارنامه یک ایده است (همچنان که نمی بایست باور کنید نقادی یک ایده است .)

جایزه ی کارنامه یک ابتکار یا عمل به وظیفه ای است که در قبال هنر (و این جا شعر ) انجام می پذیرد . نقادی هم ایده نیست ، ولی می تواند از یک خاستگاه ایدئولوژیک له یا علیه ایدئولوژی ها ی دیگر درگیر شود . اما مفهوم اصلی نقد ، بررسی یک اثر هنری بر مبنای نظریه یا نظریات متعدد و مختلف ادبی و فلسفی است . نقد ، موشکافی یک اثر و عریان کردن عناصر درونی آن است .  مثلا نخستین نحله ی نقد – در یونان قدیم - «نقد بلاغی » بوده که ارسطو بنیانگذارش بوده . این نحله اگرچه در میانه ی راه مورد چالش ها و کند و کاوها قرار می گیرد ، تقریبا تا دوران رمانتیسم قرن هجدهم و نوزدهمی زندگی می کند . واختلاف بر سر بعضی موارد آن از همان اول بین افلاتون و ارسطو در می گیرد . و تا دوران میانه ، خصوصا دوران دانته و بوکاچیو دعوا داغ بوده . این دو نفر اخیر بیش از همه ، نقد بلاغی را به عرصه زبان می کشانند ، ولی هرگز  نفی اش نمی کنند .

* این مطلب درنقد جایزه ی شعر کارنامه در خرداد 1383 در ماهنامه عصرپنج شنبه شماره به چاپ رسیده است.

جايزه ، تشويق و ترغيب ، آن هم در حوزه فرهنگ ودر نهاد ديرپاي ادبي ما يك الزام است ، نهاد ادبيات ما بيش از هر زماني نيازمند حمايت ، چه در وجه توليدي و چه در وجه مصرفي است، به ويژه وجه توليدي ، چرا كه در جهان امروز ديگر قدرت در دست توليدكنندگان نيست ، در اين راستا ودر جريان پروسه توليد كالاي ادبي ، مولف (توليد كننده ) با اذهان به وضعيت اسفناك توزيع و مصرف كالاي خود در شرايط كنوني ، سرمايه خود را از پيش از دست رفته مي بيند و آنچه كه اورا به ادامه اين راه و سرمايه گذاري مجدد مصر مي كند جنونمندي و لذت بخشي اوست ، در اين جا ست كه جايزه و تشويق به يكي از عملكردهايي بدل مي شود كه در وجه توليدي ، به واسطه بازگشت سرمايه از طريق ارزش ريالي جايزه و در وجه مصرفي ، به واسطه تبليغ كالا از طريق كسب آراي داوران ، اين پروسه را به نتيجه مي رساند .